Piastowie

1

2

 3

Elekcja Piasta na ksiecia

Elekcja Piasta na księcia

Określenie Piastowie pochodzi od imienia protoplasty dynastii – Piasta.

 Istnieją hipotezy, że nazwa piast była określeniem urzędu pełnionego, zapewne dziedzicznie, przez członków rodu – urzędu, do którego obowiązków należało opiekowanie się (piastowanie) potomstwem księcia czy też jego domem.

 Zwolennicy tej hipotezy wskazują historię frankońskich Karolingów, którzy odsunęli od władzy Merowingów, u których pełnili dziedzicznie urząd majordomusa (= piasta?). Podobnie Piastowie w osobie Siemowita, syna Piasta, mieli odsunąć od władzy księcia Popiela, panującego w Gnieźnie.

MieszkoDagome

Mieszko I (930/35-992) — to historyczny pierwszy władca Polan, uważany zarazem za faktycznego twórcę państwowości polskiej.Kontynuował politykę swojego ojca i dziadka, którzy jako władcy pogańskiego księstwa znajdującego się na terenach obecnej Wielkopolski, poprzez sojusze lub siłę militarną podporządkowali sobie Kujawy oraz prawdopodobnie Pomorze  Wschodnie i Mazowsze.

 Przez większość okresu swojego panowania toczył walki o Pomorze Zachodnie, zajmując je po rzekę Odrę.

 W ostatnich latach życia przystąpił także do wojny z Czechami, zdobywając Śląsk  i prawdopodobnie Małopolskę.

ПРЕДПОЛАГАЕМЫЕ ГРАНИЦЫ ГОСУДАРСТВА ПРИ  МЕШКО I

Przypuszczalny zasięg Państwa Mieszka I

CHRZEST POLSKI

Prawdopodobnie w 964 Mieszko rozpoczął pertraktacje z władcą Czech Bolesławem I Okrutnym. W ich efekcie w 965 Mieszko zawarł małżeństwo z córką Bolesława Dobrawą Przemyślidką, nazywaną również Dąbrówką.

Ян Матейко. Крещение Польши

Jan Matejko
Zaprowadzenie chrześcijaństwa

 Powszechnie przyjmuje się, że chrzest Mieszka odbył się w 966 r. Miejsce chrztu nie jest znane, mogło to być któreś z miast Cesarstwa np. Ratyzbona,  ale także Poznań, Ostrów Lednicki (w tych dwóch miejscach odkryto misy chrzecielne z lat 60. X wieku) lub Gniezno.

Mieszko_Kraszewskiego

Poprzez przyjęcie chrztu Mieszko włączył państwo Polan na stałe do chrześcijańskiej Europy obrządku zachodniego. Akt ten oznaczał, że Mieszko dołączył formalnie do grona chrześcijańskich władców państw Europy i był od tej pory ich równorzędnym partnerem. Marchie Rzeszy Niemieckiej, ani żaden inny kraj chrześcijański, nie miały odtąd teoretycznie prawa do ataku na państwo Mieszka pod jakimkolwiek pretekstem, ponieważ książę Polan stał się członkiem ogólnochrześcijańskiej wspólnoty.

Chrzest rozpoczął także napływ kultury łacińskiej do Polski. Na dwór przybywali pierwsi wykształceni i potrafiący pisać doradcy, rozpoczęto też tworzenie organizacji kościelnej.

Ян Матейко. Болеслав Храбрый

Jan Matejko
Bolesław I Chrobry

Bolesław Chrobry (967-1025), pierwszy król Polski był synem Mieszka I, księcia Polski i Dobrawy, czeskiej księżniczki. Objął rządy w 992 roku, wypędzając krótko potem swoją macochę Odę i przyrodnich braci.

Popierał akcje misyjne Wojciecha Sławnikowica, biskupa praskiego i Brunona z Kwerfurtu.  Męczeńską śmierć tego pierwszego (997) i jego rychłą kanonizację wykorzystał  do celów politycznych, doprowadzając na tzw. zjeździe gnieźnieńskim do utworzenia polskiej metropolii kościelnej w Gnieźnie oraz biskupstw w Krakowie, Wrocławiu i Kołobrzegu i tym samym potwierdzenia pełnej samodzielności Polski przez cesarza Ottona III.

ZJAZD GNIEŹNIEŃSKI

W pielgrzymce do grobu świętego Wojciecha i w celu pozyskania Chrobrego do swych idei uniwersalistycznego cesarstwa przybył do Gniezna w roku 1000 cesarz rzymski Otton III.

Оттон III и Болеслав

 Podczas zjazdu gnieźnieńskiego utworzono niezależną polską organizację kościelną z metropolią w Gnieźnie Otton III podarował Chrobremu kopię włóczni św. Maurycego i relikwię gwoździa z Krzyża Pańskiego, a w zamian otrzymał ramię św. Wojciecha (zachowane do dziś) i 300 zbrojnych.

Według francuskiego kronikarza Ademara z Chabannes (zm. 1034), Bolesław miał towarzyszyć Ottonowi III do Akwizgranu i tam otrzymać złoty tron Karola Wielkiego, którego grób w tym czasie Otton III kazał odnaleźć i otworzyć.

KORONACJA BOLESŁAWA CHROBREGO 1025 r.

Ян Матейко. Коронация Болеслава Храброго (фрагмент)

Jan Matejko. Koronacja Bolesława Chrobrego (fragment)

 

Koronacja Bolesława Chrobrego odbyła się 18 kwietnia 1025 roku w czasie Wielkanocy.

Miała duże znaczenie polityczne i moralne, przede wszystkim dlatego, że potwierdzała pełną niezależność władcy i suwerenność państwa polskiego.

Stanowiła awans państwa, zrównując je z innymi chrześcijańskimi krajami.

Niedługo po koronacji 17 czerwca 1025 roku król Bolesław zmarł.

Mieszko_II

 

Mieszko II Lambert (990-1034), drugi król Polski w latach 1025–1031, drugi syn Bolesława I Chrobrego.

Przejął władzę po śmierci ojca i prawdopodobnie wypędził z kraju swoich dwóch braci. Zorganizował dwa niszczycielskie najazdy na Saksonię w 1028 i 1030.

Następnie prowadził wojny obronne przeciw Niemcom,Czechom i książętom Rusi Kijowskiej.

Opuścił kraj w 1031. Odzyskał władzę w 1032 jako książę jednej z trzech dzielnic. Zjednoczył państwo, ale nie udało mu się odtworzyć stabilnych struktur władzy. Za jego czasów od Polski odpadły nabytki terytorialne Bolesława Chrobrego.

Матильда вручает Мешко II литургическую книгу

Księżna Matylda wręcza Mieszkowi II księgę liturgiczną

 Około 1027 r. Matylda szwabska wręczyła Mieszkowi II księgę liturgiczną.  Do daru dołączono list dedykacyjny zawierający wiele cennych, choć zapewne przesadzonych informacji na temat władcy Polski.

Matylda nazwała go wybitnym królem, poświęconym wzorem ojca szerzeniu chrześcijaństwa.

 Chwaliła zasługi Mieszka w budowaniu nowych kościołów, jak również znajomość łaciny i niezwykle rzadkiej w tych czasach greki.

Casimir_I_of_Poland

Kazimierz Odnowiciel (1016-1058), książę polski. Po śmierci ojca, w 1034 objął władzę w zniszczonym kryzysem lat poprzednich państwie.

Próbował wzmocnić władzę monarszą, co spotkało się ze sprzeciwem możnowładztwa. Książę został wygnany na Węgry, skąd wyjechał później do Niemiec.

W kraju zapanował chaos. Brak centralnej władzy spowodował samowolę, a nawet tworzenie przez możnych własnych państewek wewnątrz granic państwa .

Doszło do reakcji pogańskiej i powstania ludowego, a w 1039 najazdu księcia Czech Brzetysława.

735px-Wojciech_Gerson-Kazimierz_Odnowiciel

Wojciech Gerson. Kazimierz Odnowiciel wracający do Polski.

Dopiero w 1039 a być może 1040 Kazimierz powrócił do kraju, przystępując do odbudowy zniszczonej organizacji państwowej  i kościelnej. W polityce zagranicznej oparł się na sojuszu z Rusią.

Bolesław II Szczodry (Śmiały) (1042-1081/82), trzeci król Polski w latach 1076-1079, był pierworodnym synem Kazimierza Odnowiciela i Dobroniegi  córki Włodzimierza I Wielkiego,  wielkiego księcia kijowskiego.

Smialy

Brat Władysława I Hermana. Imię otrzymał po swoim pradziadzie ojczystym Bolesławie I Chrobrym.

Dokładna data urodzenia Bolesława II nie jest znana. Historycy zwykle opowiadają się za rokiem 1042. Po śmierci ojca został w 1058 księciem polskim. Prowadził politykę zmierzającą do wzmocnienia pozycji państwa na arenie międzynarodowej i uniezależnienia od cesarstwa.  Ingerował w wewnętrzne sprawy sąsiadów (Czech, Węgier i Rusi.

W wielkim sporze o inwestyturę  dołączył do obozu papieskiego, co umożliwiło mu w 1076 koronację królewską.

W 1079 skazał na śmierć biskupa krakowskiego Stanisława, czym wywołał bunt możnych i musiał uchodzić z kraju. Zmarł na Węgrzech w 1081 lub 1082. Miejsce jego pochówku jest nieznane.

BISKUP STANISŁAW — PIERWSZY POLSKI ŚWIĘTY

Okres posługi biskupiej Stanisława (1030-1079) zaliczany jest do najświetniejszych za panowania Piastów.

Biskup Stanisław sprowadził do Polski legatów rzymskich, zorganizował od nowa metropolię gnieźnieńską, podjął działania mające na celu koronację Bolesława Szczodrego w 1075 roku.

Sanctus_Stanislaus

 Jako że zależało mu na szerzeniu wiary chrześcijańskiej w ówczesnej Polsce, biskup wspierał  powstawanie i umacnianie klasztorów benedyktyńskich, stanowiących ośrodki istotne ewangelizacyjne.

 W wyniku konfliktu z Bolesławem Szczodrym biskup, podając za przekazem Galla Anonima, został skazany na obcięcie członków za zdradę, której się dopuścił.

 Gall Anonim, piszący swą Kronikę trzydzieści kilka lat po śmierci biskupa Stanisława, przedstawił fakt zatargu między Stanisławem a Bolesławem Szczodrym, który zadecydował o chwale pierwszego, a tragicznym końcu drugiego.

 Nie są znane dokładne przyczyny sporu, jaki powstał pomiędzy nim a królem. Najprawdopodobniej sam kronikarz dobrze je znał, lecz w swoim dziele nie rozwinął owego wątku.

Relacja Galla Anonima pozostaje do dziś jedynym ówczesnym źródłem pisanym. Od Galla dowiadujemy się, że biskup dopuścił się zdrady, za którą król wydał go na śmierć przez obcięcie członków.

Gall negatywnie ocenił zarówno postępowanie biskupa, jak i reakcję króla.

Wladyslaw_Herman_

Władysław Herman (1043-1102), książę polski, młodszy syn Kazimierza Odnowiciela, objął władzę w Polsce po wygnaniu brata, Bolesława II Śmiałego.

 Wyniesienie swoje zawdzięczał książę możnym, których znaczenie w państwie rosło. Wielkie wpływy na dworze książęcym i w kraju uzyskał wojewoda Sieciech. Potem jednak pod naciskiem niezadowolonych możnych i własnych synów Władysław skazał Sieciecha na wygnanie oraz podzielił się władzą w kraju z synami, Zbigniewem i Bolesławem. Za  rządów Władysława Hermana, podupadło znaczenie Polski również w stosunkach z sąsiadami. Książę unikał sporów z cesarstwem niemieckim  i zaniechał myśli o koronacji; przejściowo opłacał także Czechom daninę za Śląsk.

Bolesław Krzywousty (1085-1138), książę polski, rozpoczął panowanie w latach 90 XI wieku, gdy władza centralna w Księstwie Polskim znacznie osłabła. Władysław Herman podzielił swoje księstwo, pozostawiając sobie formalnie władzę zwierzchnią, lecz realnie popadł w zależność polityczną od swojego palatyna,  Sieciecha. Bolesław i jego brat Zbigniew po kilkuletnich walkach w 1101 wygnali z kraju komesa  wspieranego przez Hermana. Po śmierci Władysława w 1102 powstały dwa niezależne organizmy państwowe, podległe Bolesławowi i Zbigniewowi.

Boleslaus_III

Dążenie Bolesława do podbicia Pomorza wywołało konflikt zbrojny między braćmi, w którego następstwie Zbigniew musiał uchodzić z kraju i szukać pomocy militarnej na dworze niemieckim. Bolesław  skutecznie odparł zbrojną interwencję króla niemieckiego Henryka V w 1109 i ukarał Zbigniewa oślepieniem, wskutek którego tenże zmarł. Wymierzona bratu kara wywołała oburzenie wśród zwolenników Zbigniewa, czego następstwem był kryzys polityczny w Polsce. Krzywousty zażegnał go, odprawił publiczną pokutę i odbył pielgrzymkę do klasztoru swego patrona, św. Idziego na Węgrzech.

 Bolesław układał się z Rusią i Węgrami w celu zerwania zależności politycznej od Niemiec i ich wasala króla Czech, któremu Polska w momentach słabości politycznych była zmuszona do płacenia daniny ze Śląska. Zawarte na wschodzie sojusze pozwoliły księciu polskiemu skutecznie obronić państwo przed najazdem Henryka V  w 1109. Kilka lat później, umiejętnie wykorzystując spory dynastyczne w Czechach, Bolesław zdołał zapewnić pokój na granicy południowo-zachodniej.

Drugą połowę rządów Bolesław poświęcił na podbój Pomorza.

POLSKA DZIELNICOWA

Ustawa sukcesyjna Bolesława Krzywoustego

Ustawa sukcesyjna Bolesława Krzywoustego

Na mocy ustawy sukcesyjnej Bolesława III Krzywoustego Księstwo Polskie zostało podzielone na dzielnice. Seniorem sprawującym władzę zwierzchnią został najstarszy syn Władysław II Wygnaniec, który otrzymał także Śląsk i ziemię lubuską. Mazowsze przypadło Bolesławowi IV Kędzierzawemu, a zachodnia Wielkopolska Mieszkowi III Staremu.  Po śmierci Krzywoustego ziemię sandomierską wydzielono Henrykowi Sandomierskiemu,  a wdowie Salomei  jako oprawę wdowią ziemię łęczycko-sieradzką.

Książę senior miał sprawować władzę w dzielnicy senioralnej,  w skład której wchodziła ziemia krakowska,   ziemia sandomierska, ziemia kaliska,  ziemia łęczycko-sieradzka i Pomorze Gdańskie (ciągnący się południkowo na osi Kraków–Kalisz – Gniezno – Gdańsk  pas ziem , który łączył pozostałe dzielnice).

SPROWADZENIE KRZYŻAKÓW DO POLSKI 1226 r.

Pełna nazwa Zakonu Krzyżackiego to Zakon Szpitala Najświętszej Marii Panny Domu Niemieckiego w Jerozolimie. Był to zakon rycerski powstały w Ziemi Świętej w czasie wypraw krzyżowych. Jednak w wyniku wyparcia krzyżowców z Palestyny Zakon musiał szukać nowej siedziby.

Герман фон Зальца (1179 — 1239) — великий магистр Тевтонского ордена

Hermann von Salza (1179 — 1239) wielki mistrz zakonu krzyżackiego

  Początkowo Krzyżacy próbowali rozwinąć swoją działalność w Siedmiogrodzie, jednak tamtejszy Książę zdecydował pozbyć się ich, gdy zorientował się, że starają się uniezależnić od jego zwierzchnictwa.

W 1226 roku Krzyżacy otrzymali zaproszenie od księcia Konrada Mazowieckiego, który liczył na ich pomoc w walce z pogańskimi Prusami, z którymi graniczył na północy.

Zakonowi przyznano w dzierżawę ziemię chełmińską, a tereny, które odbiorą Prusom miały być ich osobnym księstwem, będącym lennem książąt mazowieckich.

 Wspierani stałym napływem rycerzy Krzyżacy szybko podbili ziemie pruskie i dzięki sprawnemu administrowaniu utworzyli silne gospodarczo i militarnie państwo.

Władysław Łokietek (ur.1260 lub 1261 r., zmarł 2 III 1333 r. w Krakowie), książę i król (w latach 1320-1333) Polski; był pierwszym władcą Polski koronowanym w Krakowie, w katedrze wawelskiej przez arcybiskupa gnieźnieńskiego Janisława. Syn księcia Kazimierza kujawskiego . Ożeniony z Jadwigą, córką Bolesława Pobożnego, z którą miał sześcioro dzieci.

Ян Матейко. Владислав Локеток

Jan Matejko. Władysław Łokietek

Po śmierci Leszka Czarnego w 1288 r. toczył walki z  książętami śląskimi, Henrykiem IV Probusem  i Wacławem II czeskim. Pokonany przez tego ostatniego w 1292 r. musiał opuścić Sandomierz.

Wybrany w 1296 r. na tron wielkopolski, przybrał tytuł księcia Królestwa Polskiego i Pomorza, co doprowadziło do walk z Henrykiem III Głogowskim. Ponieważ nie mógł sprostać Wacławowi II i tracił poparcie w kraju, Łokietek został złożony z  tronu na zjeździe w Poznaniu w 1300 r., po czym schronił się na Węgry.

W 1304-5 r. przy pomocy oddziałów węgierskich opanował ziemię sandomierską. Popierany przez arcybiskupa Jakuba Świnkę, musiał stawić czoło opozycji krakowskiej pod przewodnictwem biskupa Jana Muskaty, co przeszkodziło mu w udzieleniu pomocy Pomorzu Gdańskiemu opanowanemu w 1308-09 r. przez Krzyżaków.

W Krakowie jeszcze raz wybuchł bunt w 1311 r., tym razem pod wodzą wójta Alberta. W 1314 r. Łokietek opanował Wielkopolskę. Starania o koronę królewską zostały uwieńczone sukcesem w 1320 r.

Польша времен правления Владислава Локетка (1304-1333)

Polska za czasów Władysława Łokietka (1304-1333)

Ostatnie lata jego panowania upłynęły pod znakiem konfliktu polsko-krzyżackiego, co zakończyło się, mimo zwycięstwa pod Płowcami w 1331 r., utratą Kujaw rok później. Pochowany w katedrze wawelskiej.

Ян Матейко. Казимир Великий

Jan Matejko. Kazimierz Wielki

Kazimierz Wielki (1310-1370), ostatni król Polski (w latach 1333-1370), z rodu Piastów, był synem Władysława Łokietka.

Od najmłodszych lat ojciec wprowadzał go w sztukę rządzenia. Królewicz brał udział w walkach z Krzyżakami, w 1332 r. samodzielnie zdobył Kościan, odzyskując zajęty kiedyś przez książąt głogowskich zachodni skrawek Wielkopolski.

W roku 1331 ojciec ustanowił go namiestnikiem w Wielkopolsce, na Kujawach i w Sieradzkiem.

Gdy w 1333 dwudziestotrzyletni Kazimierz objął panowanie, państwo polskie znajdowało się w bardzo niebezpiecznym położeniu. Zajmowało ono obszar nieco ponad 100 tys. km²

Kazimierz_III_Wielki

ZAŁOŻENIE AKADEMII KRAKOWSKIEJ

W 1362 roku król polski Kazimierz Wielki wysłał do Awinionu swoich posłów do papieża Urbana V.  Posłowie przekazali papieżowi prośbę króla, o zgodę na organizację Akademii Krakowskiej, która oparta była na wzorach bolońskich tzn. rektora wybierano spośród ogółu profesorów, studenci mogli wybierać sobie mistrzów, u których pobierali naukę. Nad egzaminami i nadaniami stopni naukowych czuwał kanclerz królewski. Mistrzowie byli wynagradzani ze skarbu państwa.

Król nie czekając na ostateczną akceptację papieża ogłosił 12 maja 1364 roku akt fundacji uczelni krakowskiej.

POLSKA ZA PANOWANIA KAZIMIERZA WIELKIEGO

Polska_1333_-_1370

PODSUMOWANIE PANOWANIA KAZIMIERZA WIELKIEGO

Bilans panowania Kazimierza Wielkiego musi budzić podziw. W chwili objęcia przez niego władzy Polska zajmowała drugorzędną pozycję międzynarodową.

Casimir_the_Great_by_Leopold_Löffler

Za jego panowania stopniowo przekształciła się w silny organizm polityczny. Terytorium państwa wzrosło niemal trzykrotnie. Do Polski przyłączono Ruś Halicką i Włodzimierską, Podole,  częściowo Mazowsze, Wałcz, Czaplinek.

Wyrósł na arbitra sporów międzynarodowych, partnera cesarza, cenionego sprzymierzeńca.

Kazimierz Wielki był zapobiegliwym gospodarzem  i budowniczym. Skarb był pełen, wzrosła liczba miast, wsi i zamków, rozwijał się handel, zreformowano skarb, administrację i prawo.

Kazimierz budował nową Polskę i nowe społeczeństwo. I jako polityk i jako człowiek uosabiał sobą współczesnych, z jednej strony tkwiących mocno w realiach średniowiecznego świata, ale z drugiej, inicjujących działania będące zapowiedzią przyszłości.

 Podsumowaniem działalności króla Kazimierza Wielkiego jest znane przysłowie, iż zastał Polskę drewnianą, a zostawił murowaną.

Przygotowane przez panią Annę Szczygielska  według materiałów Wikipedii

Zapis ten jest również dostępny w języku : rosyjski