Jagiellonowie

1

0 (2)

769px-Jahajła._Ягайла_(XIX)

Władysław II Jagiełło (ur.  ok. 1362, zm. 1434 w Gródku).

Wielki książę litewski w latach 1377–1381 i 1382–1392, król Polski i najwyższy książę litewski.

Wnuk Giedymina.  Założyciel dynastii Jagiellonów.

Objął tron wielkoksiążęcy w Wilnie po śmierci ojca w 1377.

Odsunął od władzy współksięcia Kiejstuta.

Jahajła,_Jadwiga_Andegaweńska._Ягайла,_Ядвіга

Obraz przedstawiający Władysława i Jadwigę pod krzyżem, autor Tomasz Dolabella, I połowa XVII w.

W 1385 zawarł z Polską unię w Krewie, zobowiązując się do przyjęcia chrztu  i chrystianizacji Litwy oraz poślubienia króla polskiego Jadwigi w zamian za tron polski, który objął rok później.

W 1401 oddał władzę na Litwie swojemu stryjecznemu bratu, księciu Witoldowii, zachowując tytuł najwyższego księcia Litwy.

Polska i Litwa za panowania Władysława II Jagiełły (1386-1434)

Polska i Litwa za panowania Władysława II Jagiełły (1386-1434)

 

2

Marcello Bacciarelli. Portret królowej Jadwigi Andegaweńskiej.

Marcello Bacciarelli. Portret królowej Jadwigi Andegaweńskiej.

Jadwiga       Andegaweńska — ur. ok. 1374 w Budzie, zm. 17 lipca 1399 w Krakowie.

Najmłodsza córka Ludwika Węgierskiego i Elżbiety Bośniaczki, król Polski od 1384, święta Kościoła katolickiego, katolicka patronka Polski.

Uniwersytet Jagielloński

W 1400 roku wznowił swoje nauczanie dzięki osobistym zabiegom królowej Jadwigi Andegaweńskiej.

W swoim testamencie królowa zapisała krakowskiej uczelni swój majątek osobisty.

Jan Matejko. Założenie Szkoły Głównej przeniesieniem do Krakowa ugruntowane. R.P. 1361-1399-1400

Jan Matejko. Założenie Szkoły Głównej przeniesieniem do Krakowa ugruntowane. R.P. 1361-1399-1400

Klejnoty królowej umożliwiły odnowienie uniwersytetu w pełnym kształcie, z czterema wydziałami.

 Uniwersytet Jagielloński był pierwszym uniwersytetem w Europie posiadającym samodzielne katedry matematyki i astronomii.

Bitwa pod Grunwaldem

Bitwa pod Grunwaldem jedna z największych bitew w historii średniowiecznej stoczona 15 lipca 1410 r. między siłami zakonu krzyżackiego pod dowództwem wielkiego mistrza Ulricha von Jungingena, a połączonymi siłami polskimi i litewskimi(złożonymi głównie z Polaków, Litwinów i Rusinów pod dowództwem króla Polski Władysława II Jagiełły.

Bitwa pod Grunwaldem (obraz Jana Matejki)

Bitwa pod Grunwaldem (obraz Jana Matejki)

Bitwa ta zakończyła się zwycięstwem wojsk polsko-litewskich i pogromem sił krzyżackich, nie została jednak wykorzystana dla całkowitego zniszczenia zakonu.

0 (6)

Marcello Bacciarelli. Portret Władisława III Warneńczyka.

Marcello Bacciarelli. Portret Władisława III Warneńczyka.

Władysław III Warneńczyk ur. 1424 w Krakowie, zm. 10 listopada 1444 pod Warną.

Król Polski i najwyższy książę litewski od roku 1434, król Węgier od 1440, starszy syn Władysława Jagiełły i Zofii Holszańskiej.

Bitwa pod Warną

Bitwa pod Warną – starcie zbrojne, które miało miejsce 10 listopada 1444 roku między oddziałami polsko-węgierskimi oraz innymi wojskami koalicji antytureckiej pod dowództwem króla polskiego i węgierskiego Władysława III Warneńczyka i wojewody siedmiogrodzkiego Jana Hunyadyego, a wojskami tureckimi pod dowództwem sułtana Murada II.

Jan Matejko. Władysław Warneńczyk, fragment obrazu Bitwa pod Warną.

Jan Matejko. Władysław Warneńczyk, fragment obrazu Bitwa pod Warną.

Ponad połowa wojsk polsko-węgierskich została zgładzona.

Zginął również król Władysław III, który nie poczekał na pomoc Hunyadyego i myśląc że nadszedł decydujący moment bitwy zaatakował tylko nadwornym hufcem.

Śmierć króla przesądziła o bitwie.

Wojska chrześcijan wpadły w panikę.

Jan Hunyady zdołał zebrać resztę wojska i powrócić do kraju. Tam przygotował obronę i zatrzymał pochód wojsk tureckich.

3

КазKazimier._Казімер_(1645)

Kazimierz IV Andrzej Jagiellończyk (ur. 30 listopada 1427 w Krakowie, zm. 7 czerwca 1492 w Grodnie).

Król Polski w latach 1447–1492. Syn Władysława Jagiełły i Zofii Holszańskiej.

Jeden z najaktywniejszych polskich władców, za panowania którego Korona, pokonując zakon  krzyżacki w wojnie trzynastoletniej, odzyskała – po 158 latach – Pomorze Gdańskie, a dynastia Jagiellonów stała się jednym z czołowych domów panujących w Europie.

Wojsko polskie z okresu wojny trzynastoletniej. Szkic Jana Matejki

Wojsko polskie z okresu wojny trzynastoletniej. Szkic Jana Matejki

 Zdecydowany przeciwnik magnaterii, przyczynił się do wzmocnienia znaczenia Sejmu, sejmików,  co jednak stało się z krzywdą dla mieszczaństwa.

4

Antoni Boys. Portret królowej Elżbiety Rakuszanki (1436-1505).

Antoni Boys. Portret królowej Elżbiety Rakuszanki (1436-1505).

Elżbieta Rakuszanka (Habsburżanka) (ur. w Wiedniu pod koniec 1436, zm. 30 sierpnia 1505 w Krakowie ) – królowa polska i wielka księżna litewska.

Córka króla niemieckiego i węgierskiego Albrechta II Habsburga i Elżbiety Luksemburskiej, córki cesarza Zygmunta Luksemburskiego. Żona  Kazimierza Jagiellończyka.

Великий князь литовский и король Польши Казимир и его жена Елизавета Габсбург

Великий князь литовский и король Польши Казимир и его жена Елизавета Габсбург

Z małżeństwa Elżbiety i Kazimierza pochodziło trzynaścioro dzieci:

Władysław II Jagiellończyk – król Czech i Węgier,

Jadwiga – żona Jerzego Bogatego księcia bawarskiego,

Kazimierz – polski święty katolicki,

Jan I Olbracht – król Polski,

Aleksander Jagiellończyk – król Polski i wielki książę litewski,

Zofia Jagiellonka – żona Fryderyka, elektora brandenburskiego i matka wielkiego mistrza krzyżackiego Albrechta Hohenzollerna,

Elżbieta – zmarła w dzieciństwie,

Zygmunt I Stary – król Polski i wielki książę litewski,

Fryderyk – biskup krakowski (później kardynał i arcybiskup gnieźnieński),

Elżbieta – zmarła w dzieciństwie,

Anna Jagiellonka – żona księcia pomorskiego Bogusława X,

Barbara Jagiellonka – żona księcia saskiego Jerzego Brodatego,

Elżbieta – żona Fryderyka II, księcia legnickiego.

Zwana jest matką królów, gdyż czworo z jej dzieci zostało królami, a córki Elżbiety poprzez swoje małżeństwa zostały skoligacone z większością panujących wówczas dynastii europejskich.

0 (10)

Johann_Albrecht_von_Polen

Jan I Olbracht (ur. 27 grudnia 1459 w Krakowie, zm. 17 czerwca 1501 w Toruniu).

 Król Polski w latach 1492-1501.

Był trzecim synem, a czwartym z kolei dzieckiem Kazimierza Jagiellończyka i jego żony Elżbiety Rakuszanki.

Zaraz po objęciu tronu Jan potwierdził wszystkie dotychczasowe przywileje szlachty, w zamian uzyskując wysokie podatki przeznaczone na obronę państwa. Poszerzając przywileje, jakie jego ojciec nadał szlachcie w statutach nieszawskich, Jan I Olbracht ogłosił w 1496 roku tzw. statuty piotrkowskie, które zwalniały szlachtę od cła, ograniczały wychodźstwo chłopów do jednego rocznie na wieś oraz zabraniały nabywania przez mieszczan majątków ziemskich i piastowania urzędów państwowych. Duchownym bez szlachectwa zakazano zasiadania w kapitułach i piastowania wysokich stanowisk kościelnych. Nieherbowym ograniczono także prawo do zajmowania katedr akademickich.

Jan Olbracht ograniczył także rolę Kościoła w państwie, dotąd bardzo uprzywilejowaną.

Jan Olbracht, król polski, poleca urzędnikom nie pobierać ceł, targowego i innych opłat od mieszczan skierniewickich objętych ogólnym zwolnieniem przysługującym dobrom arcybiskupa gnieźnieńskiego.

Jan Olbracht, król polski, poleca urzędnikom nie pobierać ceł, targowego i innych opłat od mieszczan skierniewickich objętych ogólnym zwolnieniem przysługującym dobrom arcybiskupa gnieźnieńskiego.

Za pierwszych Jagiellonów coraz większą rolę w zarządzaniu państwem odgrywała rada królewska, powoływana przez króla. Zaś od połowy XV wieku znaczną część władzy przejęły ogólnopolskie zjazdy szlachty i dzielnicowe sejmiki. Ostatecznie Rada Królewska za panowania Olbrachta przekształciła się w Senat, a ogólnopolski zjazd stanu szlacheckiego, złożony z przedstawicieli sejmików, w izbę poselską Sejmu. Poczynając od XV wieku Rzeczpospolita stała się szlachecką monarchią parlamentarną. Za pierwsze posiedzenie dwuizbowego parlamentu polskiego uznaje się sejm z roku 1493. Szlachta, zwłaszcza bogatsza i magnaci, stała się odtąd stanem panującym, skupiając w swych rękach ziemię, przywileje i urzędy.

Wojna z Turcją

Sprawa turecka była za panowania Jana Olbrachta główną kwestią polityki zagranicznej.

Król planował wielką wyprawę zbrojną do Mołdawii  w celu odbicia od Turków ważnych czarnomorskich portów: Kilii i Białogrodu, a być może także osadzenie młodszego brata króla, Zygmunta, na tronie hospodarskim.

Jan Fredro ratuje króla Jana Olbrachta na Bukowinie, dzieło Juliusza Kossaka

Jan Fredro ratuje króla Jana Olbrachta na Bukowinie, dzieło Juliusza Kossaka

W 1497 roku 40 tys. pospolitego ruszenia ruszyło na południowy wschód. Mimo że od 1387 roku Mołdawia była lennem Polski, jej hospodar, Stefan III Wielki opowiedział się po stronie Turcji.

Oblężenie Suczawy nie powiodło się i wyprawa zakończyła się wielkimi stratami polskich wojsk w bitwie pod Koźminem w której Turcy, Tatarzy i Wołosi wybili ok. 5 tysięcy polskiego rycerstwa, zaskoczonego w czasie odwrotu w wąwozie.

Klęskę na wieki utrwaliło mocno przesadzone powiedzenie: Za króla Olbrachta wyginęła szlachta.

5

Alaksandar._Аляксандар_(XIX)

Aleksander Jagiellończyk (ur. 5 sierpnia 1461 roku w Krakowie, zm. 19 sierpnia 1506 roku w Wilnie), czwarty syn Kazimierza Jagiellończyka i Elżbiety Habsburskiej, brat króla Jana Olbrachta.

Po śmierci Kazimierza Jagiellończyka od 1492r. władał Wielkim Księstwem Litewskim, co równoznaczne było z zerwaniem unii personalnej pomiędzy Litwą i Koroną.

Znał język litewski, był zarazem ostatnim wielkim księciem litewskim który posiadał tę umiejętność.

Książę dbał o rozwój stołecznego Wilna, jak i o sprawy ważne dla całego państwa.

Król Aleksander Jagiellończyk i Kanclerz Polski.

Król Aleksander Jagiellończyk i Kanclerz Polski.

Korzystał z pomocy najlepszych litewskich doradców oraz zapewnił Wielkiemu Księstwu Litewskiemu samodzielność w prowadzeniu polityki zagranicznej. Nigdy nie doszło do konfliktu między nim a jego starszym bratem na tronie polskim.

W latach 1492-1494 stoczył wojnę z Wielkim Księstwem Moskiewskim,  zakończoną stratą Wiaźmy i utratą kontroli nad częścią Księstw Wierchowskich.

Jan Haller (1463–1525). Karta ze Statutu Łaskiego przedstawiająca polski senat. 1506

Jan Haller (1463–1525). Karta ze Statutu Łaskiego przedstawiająca polski senat. 1506

Od 1501r. Król Polski.

Z kolei w 1505 r. kolejny sejm w Radomiu uchwalił konstytucję praw Nihil novi, uzupełnioną przez monarchę zapisem: “Gdybyśmy cokolwiek przeciw wolnościom, przywilejom, swobodom i prawom Królestwa uczynili, uznajemy to ipso facto (łac. tym samym) za nieważne i żadne.”, według której król praktycznie nie mógł nic nowego postanowić bez zgody izby poselskiej i senatu. Na tymże sejmie zatwierdzono również tzw. “Statut Łaskiego” spisany przez kanclerza wielkiego koronnego Jana Łaskiego, stanowiący zbiór przywilejów szlacheckich i kościelnych oraz praw miejskich, obowiązujących w Królestwie.

0 (13)

ЗигСтарZygimont_Stary._Жыгімонт_Стары_(K._Aleksandrovic,_1788)Zygmunt Stary, ur.   1467 w Kozienicach,  zm.  1548r.  w Krakowie.

Od roku 1506 wielki książę litewski, od 1507 król Polski.

Przedostatni z dynastii Jagiellonów na tronie polskim.

Dwukrotnie żonaty: z Barbarą Zápolyą a po jej śmierci z Boną  z rodu Sforzów (1518).

Zygmunt I Stary był wybitnym mecenasem sztuki.

Hołd pruski

Hołd pruski Jana Matejki

Hołd pruski Jana Matejki

Hołd pruski odbył się 10 kwietnia 1525 w Krakowie po wcześniejszym zawarciu traktatu między królem Zygmuntem I Starym a Albrechtem Hohenzollernem w dniu 8 kwietnia1525roku.

W wyniku tego aktu Prusy Zakonne  zostały przekształcone w Księstwo Pruskie jako lenno Polski.

Ostatni w Prusachwielki mistrz  przyjął wyznanie luterańskie i przekształcił państwo zakonu krzyżackiego w świeckie państwo (Prusy Książęce),  stając się jego władcą (księciem). Jednocześnie złożył hołd lenny swojemu wujowi Zygmuntowi Staremu, królowi Polski.

0 (15)

Bona Sforza (ur. 1494 w Vigevano, zm. 1557 w Bari).
Pochodziła z możnego włoskiego rodu książąt Mediolanu – Sforzów.  Była córką Giana Galeazza Sforzy i Izabeli Aragońskiej.
Jan Matejko. Obraz młodej Kobiety prawdopodobnie Bony Sforzy.

Jan Matejko. Obraz młodej Kobiety prawdopodobnie Bony Sforzy.

Obdarzona była nieprzeciętną inteligencją, była dumna i bezwzględna wobec możnych, broniła biednych i słabych przed uciskiem.

 Wyjeżdżając z Polski pozostawiła po sobie doskonale zagospodarowane dobra królewskie, przynoszące ogromne dochody.

 Była mecenasem kulturalnym młodzieży polskiej, wysyłając chętnych na studia zagraniczne (było to tym bardziej cenne, że Akademia Krakowska przeżywała wówczas regres. Dzięki niej również na polskie stoły trafiło wiele nieznanych wcześniej warzyw, tzw. włoszczyzna: pomidory  kalafior karczochy, fasola szparagowa, brokuły  kapusta marchew  sałata czy szpinak. Również dzięki niej w Polsce pojawiły się makarony włoskie i przyprawy korzenne, które królowa uwielbiała. Wraz z przybyciem Bony wzrosło też spożycie wina, które stopniowo wypierało miody pitne.

0 (16)

Anonymous_Sigismund_AugustusZygmunt II August (ur. 1520 w Krakowie, zm. 1572 w Knyszynie).

Od 1548 król Polski, od 1569 władca zjednoczonego państwa – Rzeczypospolitej Obojga Narodów.

Był ostatnim królem z dynastii Jagiellonów.

Zygmunt II August, podobnie jak ojciec, oparł swe rządy na współdziałaniu z Senatem i magnaterią.

Jan Matejko. Zygmunt August i Barbara Radziwiłłówna

Jan Matejko. Zygmunt August i Barbara Radziwiłłówna

Za panowania Zygmunta II Augusta miał miejsce rozkwit literatury i sztuki renesansowej.

Po śmierci w 1545 swej pierwszej żony Elżbiety Austriaczki z Habsburgów, zawarł w 1547 potajemnie małżeństwo z Barbarą Radziwiłłówną, przymuszony do niego przez jej braci, niektórzy sądzą, że z miłości a wbrew woli swej matki Bony.  Gdy małżeństwo to zostało ujawnione, zostało uznane przez magnaterię za mezalians  godzący w powagę korony polskiej.

Mimo to Barbara została koronowana na królową Polski 7 grudnia 1550, ale już w następnym roku zmarła.

Unia Lubelska

Unia Lubelska — Umowa międzynarodowa Królestwa Polskiego z Wielkim Księstwem Litewskim zawarta 1 lipca 1569 na Sejmie w Lublinie. Określana jako unia realna, w odróżnieniu od poprzednich, wiążących oba państwa tylko osobą władcy (unia personalna).

W jej wyniku powstało państwo znane w historiografii jako Rzeczpospolita Obojga Narodów – ze wspólnym monarchą, herbem, sejmem, walutą, polityką zagraniczną i obronną – zachowano odrębny skarb, urzędy, wojsko i sądownictwo.

Unia Lubelska – obraz Jana Matejki

Unia Lubelska – obraz Jana Matejki

Przygotowane przez panią Annę Szczygielska  według materiałów Wikipedii

 

Zapis ten jest również dostępny w języku : rosyjski